{"id":763,"date":"2018-10-02T14:36:01","date_gmt":"2018-10-02T14:36:01","guid":{"rendered":"http:\/\/pabianice.misjonarze.pl\/?page_id=763"},"modified":"2021-02-21T19:22:11","modified_gmt":"2021-02-21T17:22:11","slug":"gorzkie-zale","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/pabianice.misjonarze.pl\/?page_id=763","title":{"rendered":"Gorzkie \u017bale"},"content":{"rendered":"

„Gorzkie \u017bale” to typowo polskie nabo\u017ce\u0144stwo. Poza Polsk\u0105 nieznane (za wyj\u0105tkiem \u015brodowisk polonijnych). Jest to zbi\u00f3r pie\u015bni o M\u0119ce Pa\u0144skiej, \u015bpiewany w ko\u015bcio\u0142ach w niedziele Wielkiego Postu. Nie mo\u017cna dok\u0142adnie okre\u015bli\u0107 daty jego powstania. Przyjmuje si\u0119, \u017ce mia\u0142o to miejsce na prze\u0142omie XVII i XVIII wieku.<\/span><\/p>\n

Rozwa\u017canie M\u0119ki Pa\u0144skiej ma naturalnie o wiele starsz\u0105 tradycj\u0119. Na pocz\u0105tku XVIII wieku wci\u0105\u017c odprawiano misteria pasyjne, maj\u0105ce swe korzenie w \u015bredniowieczu. Pobo\u017cno\u015b\u0107 ludzi baroku, pe\u0142na emocji, charakteryzuj\u0105ca si\u0119 osobistym prze\u017cywaniem M\u0119ki Pa\u0144skiej, potrzebowa\u0142a jednak nowych form nabo\u017ce\u0144stw. Takich, kt\u00f3re nie tylko relacjonowa\u0142yby biblijne wydarzenia, ale te\u017c pozwala\u0142y ludziom \u0142atwiej wyobrazi\u0107 sobie to, co czu\u0142 Chrystus.<\/span><\/p>\n

\"\"

<\/span> Bazylika \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca w Warszawie<\/span><\/p><\/div>\n

Przyjmuje si\u0119, \u017ce autorem nabo\u017ce\u0144stwa jest ks. Wawrzyniec Stanis\u0142aw Benik (lub Boening) CM pracuj\u0105cy w ko\u015bciele \u015bw. Krzy\u017ca w Warszawie i kapelan s\u0105siaduj\u0105cego z nim szpitalem \u015bw. Rocha. To on po raz pierwszy w 1707 r wyda\u0142 drukiem ksi\u0105\u017ceczk\u0119 zatytu\u0142owan\u0105\u00a0„Snopek Myrry z Ogroda Gethsema\u0144skiego albo \u017ba\u0142osne Gorzkiey M\u0119ki Syna Bozego […] rospami\u0119tywanie”<\/em>. I t\u0119 dat\u0119 przyjmuje si\u0119 za pocz\u0105tek nabo\u017ce\u0144stwa. Mirra, jeden z dar\u00f3w Trzech M\u0119drc\u00f3w dla Nowonarodzonego Jezusa, by\u0142a zapowiedzi\u0105 m\u0119ki i zbawczej \u015bmierci Chrystusa.<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tkowo u\u017cywano tego typowo barokowego, rozbudowanego s\u0142ownie tytu\u0142u. Z czasem ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 obecna nazwa oparta na pierwszych s\u0142owach pie\u015bni\u00a0„Gorzkie \u017cale przybywajcie, serca nasze przenikajcie”<\/em>. Jednak\u017ce do dzi\u015b zachowano oryginalny staropolski j\u0119zyk, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 obecnie miejscami niezrozumia\u0142y.<\/span><\/p>\n

W kronikach Bractwa \u015bw. Rocha przy misjonarskim ko\u015bciele \u015bw. Krzy\u017ca w Warszawie mo\u017cna przeczyta\u0107, \u017ce t\u0142umaczone z \u0142aciny na polski pie\u015bni, cz\u0119sto by\u0142y dla ludu, g\u0142ownie wiejskiego, niezrozumiale. St\u0105d Misjonarze starali si\u0119 sami u\u0142o\u017cy\u0107 nowe pie\u015bni, kt\u00f3re odpowiada\u0142yby pobo\u017cno\u015bci wiernych.<\/span><\/p>\n

Przyspieszyli prace nad w\u0142asnym nabo\u017ce\u0144stwem – „Gorzkimi \u017balami”. Jego struktura odpowiada \u00f3wczesnej strukturze brewiarzowej Modlitwy Porannej – Jutrzni. Nabo\u017ce\u0144stwo zaczyna si\u0119 utworem o charakterze pobudki (zach\u0119ty), wzywaj\u0105cej wiernych do prawdziwie g\u0142\u0119bokiego prze\u017cywania ofiary Jezusa na krzy\u017cu. Nast\u0119pnie umieszczono trzy cz\u0119\u015bci, analogicznie do trzech cz\u0119\u015bci brewiarzowej Jutrzni. Ka\u017cda cz\u0119\u015b\u0107 zawiera hymn i dwie pie\u015bni. Pie\u015bni poprzedza intencja.<\/span><\/p>\n

Ks. Benik, tworz\u0105c „Gorzkie \u017bale”, wzorowa\u0142 si\u0119 na \u015bredniowiecznych hymnach gregoria\u0144skich, ale melodie pie\u015bni s\u0105 oryginalne. Najbardziej znana cz\u0119\u015b\u0107 Gorzkich \u017bal\u00f3w – \u017bale Matki Boskiej pod Krzy\u017cem uwa\u017cana jest za arcydzie\u0142o poezji lirycznej.<\/span><\/p>\n

\"\"

<\/span> Pierwsze wydanie Gorzkich \u017bali zwanych w\u00f3wczas Snopkiem Mirry<\/span><\/p><\/div>\n

Nowe nabo\u017ce\u0144stwo rozprzestrzeni\u0142o si\u0119 wyj\u0105tkowo szybko po kraju, r\u00f3wnie\u017c za spraw\u0105 jego tw\u00f3rc\u00f3w – Ksi\u0119\u017cy Misjonarzy \u015bw. Wincentego \u00e1 Paulo, kt\u00f3rzy niez\u0142omnie podr\u00f3\u017cowali po kraju g\u0142osz\u0105c rekolekcje, misje ludowe i prowadz\u0105c coraz wi\u0119cej seminari\u00f3w duchownych. W ksi\u0119dze protoko\u0142\u00f3w Bractwa \u015bw. Rocha, pod dat\u0105 16 i 23 stycznia 1848 r. czytamy: „Nie masz bowiem ko\u015bcio\u0142a, gdzie tylko j\u0119zyk polski zasi\u0119ga, aby odprawiane nie by\u0142o nabo\u017ce\u0144stwo „Gorzkie \u017bale”.<\/span><\/p>\n

Spos\u00f3b odprawiania nabo\u017ce\u0144stwa „Gorzkich \u017bal\u00f3w” zosta\u0142 okre\u015blony przez autora. Odprawiano je w okresie Wielkiego Postu po Sumie lub Nieszporach. W wieku XVIII rozbudowano opraw\u0119 liturgiczn\u0105 nabo\u017ce\u0144stwa, przybli\u017caj\u0105c j\u0105 do wsp\u00f3\u0142czesnego nabo\u017ce\u0144stwa. Odt\u0105d „Gorzkie \u017bale” rozpoczynaj\u0105 si\u0119 wystawieniem Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu. Po od\u015bpiewaniu trzech cz\u0119\u015bci (w\u00f3wczas \u015bpiewano wszystkie trzy cz\u0119\u015bci od razu, tak jak obecnie praktykowane jest to w Wielki Pi\u0105tek w wielu parafiach) kaznodzieja wyg\u0142asza\u0142 okoliczno\u015bciowe kazanie, zwane pasyjnym. Po kazaniu odbywa\u0142a si\u0119 procesja. Na koniec celebrans udziela\u0142 uczestnikom b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa Naj\u015bwi\u0119tszym Sakramentem.<\/span><\/p>\n

na podst. Encyklopedii Wincenty\u0144skiej<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

„Gorzkie \u017bale” to typowo polskie nabo\u017ce\u0144stwo. Poza Polsk\u0105 nieznane (za wyj\u0105tkiem \u015brodowisk polonijnych). Jest to zbi\u00f3r pie\u015bni o M\u0119ce Pa\u0144skiej, \u015bpiewany w ko\u015bcio\u0142ach w niedziele Wielkiego Postu. Nie mo\u017cna dok\u0142adnie okre\u015bli\u0107 daty jego powstania....<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-763","page","type-page","status-publish","hentry"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/PakDx7-cj","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pabianice.misjonarze.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/763","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pabianice.misjonarze.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/pabianice.misjonarze.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pabianice.misjonarze.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pabianice.misjonarze.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=763"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pabianice.misjonarze.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/763\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4152,"href":"https:\/\/pabianice.misjonarze.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/763\/revisions\/4152"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pabianice.misjonarze.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=763"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}